وضعیت ITM، ATM و OTM در اختیار معامله چیست؟

وقتی وارد بازار اختیار معامله می‌شوید، خیلی زود با سه اصطلاح مهم روبه‌رو خواهید شد:

• ITM
• ATM
• OTM

این سه مفهوم، یکی از پایه‌ای‌ترین زبان‌های بازار آپشن هستند. اگر ندانید یک قرارداد در چه وضعیتی قرار دارد، درک قیمت آن، تحلیل رفتار آن و حتی مقایسه قراردادها برایتان سخت می‌شود.

در واقع، ITM، ATM و OTM به ما می‌گویند یک قرارداد اختیار معامله نسبت به قیمت فعلی دارایی پایه و قیمت اعمال در چه موقعیتی قرار دارد. این موقعیت، روی چیزهای مهمی مثل:

• ارزش ذاتی
• رفتار قیمت قرارداد
• میزان حساسیت به تغییرات بازار

اثر می‌گذارد.

در مقاله قبلی گفتیم که قیمت آپشن از ارزش ذاتی و ارزش زمانی تشکیل می‌شود. حالا در این مقاله می‌خواهیم دقیق‌تر ببینیم که وضعیت ITM، ATM و OTM چیست و هر کدام چه معنایی دارند.

بهتر است قبل از این مطلب، مقاله ارزش ذاتی و ارزش زمانی در اختیار معامله چیست؟ را هم ببینید، چون این سه وضعیت مستقیماً با ارزش ذاتی ارتباط دارند.

ITM، ATM و OTM به چه معنا هستند؟

این سه اصطلاح، وضعیت یک قرارداد اختیار معامله را نسبت به قیمت فعلی بازار نشان می‌دهند.

ITM یعنی In The Money(در سود)

وقتی می‌گوییم یک قرارداد ITM است، یعنی قرارداد از نظر وضعیت فعلی بازار در موقعیتی قرار دارد که ارزش ذاتی دارد، به عبارتی بدون در نظر گرفتن پرمیوم، قرارداد در سود می باشد.

ATM یعنی At The Money(در بی‌تفاوت)

وقتی یک قرارداد ATM است، یعنی قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال تقریباً در یک سطح قرار دارند یا بسیار به هم نزدیک‌اند، به عبارتی بدون در نظر گرفتن پرمیوم، قرارداد نسبت به سود و زیان بی‌تفاوت است.

OTM یعنی Out Of The Money(در زیان)

وقتی می‌گوییم یک قرارداد OTM است، یعنی قرارداد در وضعیت فعلی بازار ارزش ذاتی ندارد، به عبارتی قرارداد حتی بدون لحاظ پرمیوم در زیان می باشد.

چرا این مفاهیم مهم هستند؟

شاید در نگاه اول ITM، ATM و OTM فقط چند اصطلاح فنی به نظر برسند، اما در عمل نقش مهمی در تحلیل قرارداد دارند.

به فهم ارزش ذاتی کمک می‌کنند

مهم‌ترین کاربرد این مفاهیم این است که سریع‌تر بفهمید یک قرارداد ارزش ذاتی دارد یا نه.

به مقایسه قراردادها کمک می‌کنند

اگر چند قرارداد روی یک دارایی پایه را کنار هم ببینید، دانستن وضعیت آن‌ها کمک می‌کند مقایسه دقیق‌تری داشته باشید.

به فهم رفتار قیمت کمک می‌کنند

قراردادهای ITM، ATM و OTM معمولاً رفتار یکسانی ندارند. برای همین، دانستن این وضعیت‌ها در تحلیل قیمت خیلی مهم است.

اگر می‌خواهید قبل از ادامه، منطق کلی قیمت‌گذاری قراردادها را هم مرور کنید، مقاله قیمت اختیار معامله چگونه تعیین می‌شود؟ را بخوانید.

این مقاله کمک می‌کند بفهمید چرا موقعیت قرارداد روی رفتار قیمت آن اثر می‌گذارد.

وضعیت ITM در اختیار خرید و اختیار فروش چگونه تعیین می‌شود؟

برای فهم درست این مفاهیم باید بدانید که اختیار خرید و اختیار فروش منطق یکسانی ندارند. یعنی چیزی که برای اختیار خرید ITM محسوب می‌شود، لزوماً برای اختیار فروش هم ITM نیست.

ITM در اختیار خرید

در اختیار خرید، وقتی قیمت دارایی پایه از قیمت اعمال بالاتر باشد، قرارداد در وضعیت ITM قرار می‌گیرد.

یعنی قرارداد از نظر فعلی دارای ارزش ذاتی است.

ITM در اختیار فروش

در اختیار فروش، وقتی قیمت دارایی پایه از قیمت اعمال پایین‌تر باشد، قرارداد در وضعیت ITM قرار می‌گیرد.

در این حالت هم قرارداد از نظر فعلی ارزش ذاتی دارد.

نکته مهم

پس ITM همیشه به معنای «داشتن ارزش ذاتی» است، اما مسیر رسیدن به آن در اختیار خرید و اختیار فروش متفاوت است.

اگر لازم دارید تفاوت این دو نوع قرارداد را یک‌بار دیگر مرور کنید، مقاله اختیار خرید و اختیار فروش چیست؟ تفاوت Call و Put در بازار آپشن برای همین موضوع مناسب است.

وضعیت ATM در اختیار معامله چیست؟

ATM حالتی است که در آن قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال تقریباً برابر هستند یا اختلاف بسیار کمی دارند.

ATM یعنی نقطه میانی

در این وضعیت، قرارداد نه مثل ITM به‌وضوح دارای ارزش ذاتی است و نه مثل OTM کاملاً بیرون از موقعیت فعلی بازار قرار دارد.

چرا ATM مهم است؟

قراردادهای ATM معمولاً توجه زیادی جلب می‌کنند، چون در نقطه‌ای قرار دارند که تغییرات قیمت دارایی پایه می‌تواند خیلی سریع وضعیت آن‌ها را عوض کند، کند و با تغییر قیمت دارایی پایه به سرعت تبدیل به ITM یا OTM می شوند.

ارتباط ATM با ارزش ذاتی

در بسیاری از مواقع، قرارداد ATM ارزش ذاتی قابل‌توجهی ندارد یا ارزش ذاتی آن نزدیک به صفر است، اما همچنان می‌تواند ارزش زمانی داشته باشد.

وضعیت OTM در اختیار معامله چیست؟

OTM یعنی قرارداد در وضعیت فعلی بازار ارزش ذاتی ندارد، و پرمیوم معادل ارزش زمانی است.

OTM در اختیار خرید

در اختیار خرید، وقتی قیمت دارایی پایه پایین‌تر از قیمت اعمال باشد، قرارداد در وضعیت OTM قرار می‌گیرد.

OTM در اختیار فروش

در اختیار فروش، وقتی قیمت دارایی پایه بالاتر از قیمت اعمال باشد، قرارداد در وضعیت OTM قرار می‌گیرد.

آیا OTM یعنی قرارداد بی‌ارزش است؟

نه، این یک اشتباه رایج است.

OTM یعنی قرارداد فعلاً ارزش ذاتی ندارد، اما اگر هنوز تا سررسید زمان باقی مانده باشد، ممکن است قرارداد همچنان ارزش زمانی داشته باشد.

رابطه ITM، ATM و OTM با ارزش ذاتی چیست؟

این بخش یکی از مهم‌ترین قسمت‌های آموزش آپشن است، چون این سه مفهوم مستقیم به ارزش ذاتی گره خورده‌اند.

قرارداد ITM ارزش ذاتی دارد

اگر قرارداد ITM باشد، یعنی در وضعیت فعلی بازار دارای ارزش ذاتی است.

قرارداد ATM معمولاً ارزش ذاتی بسیار کم یا نزدیک به صفر دارد

قرارداد ATM معمولاً در مرزی قرار گرفته که از نظر ارزش ذاتی، موقعیت پررنگی ندارد.

قرارداد OTM ارزش ذاتی ندارد

وقتی قرارداد OTM است، یعنی در شرایط فعلی بازار ارزش ذاتی آن صفر است.

اما هر سه می‌توانند ارزش زمانی داشته باشند

این نکته خیلی مهم است:

• ITM می‌تواند ارزش ذاتی و ارزش زمانی داشته باشد
• ATM معمولاً بیشتر بر پایه ارزش زمانی دیده می‌شود
• OTM ممکن است ارزش ذاتی نداشته باشد، اما هنوز ارزش زمانی داشته باشد

برای فهم عمیق‌تر این بخش، حتماً مقاله ارزش ذاتی و ارزش زمانی در اختیار معامله چیست؟ را هم بخوانید.

این مقاله دقیقاً توضیح می‌دهد قیمت قرارداد از چه اجزایی ساخته می‌شود.

یک مثال ساده برای فهم ITM، ATM و OTM

برای جا افتادن بهتر موضوع، یک مثال مفهومی را در نظر بگیریم.

مثال در اختیار خرید

فرض کنید قیمت فعلی دارایی پایه 100 واحد است.

حالا سه قرارداد اختیار خرید داریم:

• قرارداد اول با قیمت اعمال 90
• قرارداد دوم با قیمت اعمال 100
• قرارداد سوم با قیمت اعمال 110

در این حالت:

• قرارداد با قیمت اعمال 90 در وضعیت ITM است
• قرارداد با قیمت اعمال 100 در وضعیت ATM است
• قرارداد با قیمت اعمال 110 در وضعیت OTM است

مثال در اختیار فروش

اگر همان قیمت فعلی دارایی پایه 100 واحد باشد و سه قرارداد اختیار فروش داشته باشیم:

• قرارداد با قیمت اعمال 110 در وضعیت ITM است
• قرارداد با قیمت اعمال 100 در وضعیت ATM است
• قرارداد با قیمت اعمال 90 در وضعیت OTM است

نتیجه مثال

پس برای تشخیص وضعیت قرارداد باید همیشه این دو را کنار هم ببینید:

• قیمت فعلی دارایی پایه
• قیمت اعمال قرارداد

آیا وضعیت قرارداد ثابت می‌ماند؟

خیر، وضعیت ITM، ATM و OTM ثابت نیست و با تغییر قیمت دارایی پایه می‌تواند عوض شود.

با حرکت دارایی پایه، وضعیت قرارداد تغییر می‌کند

یک قرارداد ممکن است امروز OTM باشد، اما اگر بازار حرکت کند، فردا ATM یا حتی ITM شود.

زمان هم اهمیت دارد

هرچه به سررسید نزدیک‌تر می‌شویم، اهمیت وضعیت فعلی قرارداد بیشتر می‌شود، چون زمان کمتری برای تغییر شرایط باقی مانده است.

تحلیل پویا لازم است

به همین دلیل، وضعیت قرارداد چیزی نیست که فقط یک‌بار بررسی شود. باید آن را در طول زمان و با تغییرات بازار دوباره ارزیابی کرد.

آیا قرارداد OTM همیشه نامناسب است؟

خیر. این هم یکی از سوءبرداشت‌های رایج در بازار آپشن است.

OTM فقط یعنی فعلاً ارزش ذاتی ندارد

OTM بودن به‌معنی بی‌فایده بودن قرارداد نیست؛ فقط یعنی در وضعیت فعلی هنوز ارزش ذاتی ایجاد نشده است.

زمان باقی‌مانده می‌تواند مهم باشد

اگر تا سررسید هنوز زمان قابل‌توجهی باقی مانده باشد، امکان تغییر وضعیت قرارداد وجود دارد.

باید بستر کامل قرارداد بررسی شود

برای قضاوت درباره مناسب بودن یا نبودن یک قرارداد، فقط نگاه به ITM یا OTM کافی نیست. باید زمان تا سررسید، قیمت قرارداد، نوسان و شرایط کلی بازار را هم در نظر گرفت.

قراردادهای ITM، ATM و OTM چه تفاوتی در تحلیل دارند؟

هر کدام از این وضعیت‌ها در تحلیل و تفسیر قرارداد، معنا و کاربرد خاص خودشان را دارند.

قراردادهای ITM

این قراردادها از نظر فعلی ارزش ذاتی دارند و معمولاً پیوند روشن‌تری با وضعیت جاری بازار نشان می‌دهند.

قراردادهای ATM

این قراردادها در مرز قرار دارند و معمولاً برای دنبال کردن حساسیت قرارداد به حرکت قیمت دارایی پایه، جالب توجه هستند.

قراردادهای OTM

این قراردادها بیشتر به امکان تغییر در آینده وابسته‌اند، چون فعلاً ارزش ذاتی ندارند و بخش مهم‌تری از قیمتشان می‌تواند از ارزش زمانی بیاید.

وضعیت ITM، ATM و OTM را در ابزارهای تومن‌لند چطور تشخیص دهیم؟

شناخت مفاهیم ITM، ATM و OTM روی کاغذ ساده است، اما مقایسه دستی قیمت اعمال صدها قرارداد با قیمت دارایی پایه در لحظه، زمان زیادی از شما می‌گیرد. ابزارهای تحلیلی تومن‌لند طراحی شده‌اند تا وضعیت هر قرارداد را بدون نیاز به محاسبات پیچیده، به‌صورت بصری و شفاف در اختیارتان قرار دهند.

تفکیک بصری و لحظه‌ای در «زنجیره قراردادها»

در صفحه زنجیره قراردادهای تومن‌لند، نیازی نیست قیمت اعمال را تک‌تک با قیمت بازار مقایسه کنید. جدول زنجیره قراردادها، موقعیت ITM، ATM و OTM را با تفکیک رنگی و ساختار مشخص از هم جدا می‌کند. علاوه بر این، متغیرهایی مثل ارزش ذاتی و دلتا (Delta) دقیقاً در کنار هر وضعیت نمایش داده می‌شوند؛ به عنوان مثال، می‌توانید ببینید که قراردادهای ITM دلتای بالاتری دارند، در حالی که قیمت قراردادهای OTM کاملاً بر پایه ارزش زمانی شکل گرفته است.

شناسایی دیوار قیمتی در «نمودار موقعیت‌های باز»

وقتی بدانید کدام قیمت‌های اعمال در وضعیت OTM یا ATM قرار دارند، بررسی نمودار موقعیت‌های باز (Open Interest) تومن‌لند ارزش چندبرابری پیدا می‌کند. در این نمودار، می‌توانید ببینید که معامله‌گران بزرگ در کدام قیمت‌های اعمال (مثلاً در قراردادهای عمیقاً OTM یا نزدیک به ATM) سنگر گرفته‌اند و حجم اصلی نقدینگی در کدام سطوح انباشته شده است. این داده‌ها به شما نشان می‌دهند که آیا بازار انتظار دارد قیمت به وضعیت ITM جدیدی دست یابد یا خیر.

سنجش قیمت‌گذاری قراردادهای OTM با «ابزار نوسان‌پذیری ضمنی (IV)»

از آنجا که قراردادهای OTM ارزش ذاتی ندارند و قیمت آن‌ها صرفاً از «ارزش زمانی» تشکیل شده، نسبت به نوسان‌پذیری ضمنی فوق‌العاده حساس هستند. با استفاده از نمودار IV در تومن‌لند، می‌توانید بررسی کنید که آیا ارزش زمانیِ یک قرارداد OTM به دلیل هیجان و انتظارات بالای بازار گران شده است یا قیمت منصفانه‌ای دارد.

می‌خواهید وضعیت دقیق قراردادهای بازار را در یک نگاه ببینید؟ همین حالا به صفحه زنجیره قراردادهای تومن‌لند بروید و با استفاده از نمودار موقعیت‌های باز و جدول تفکیک‌شده، قراردادهای ITM، ATM و OTM را تحلیل کرده و بهترین موقعیت را برای معاملات خود انتخاب کنید.

اشتباهات رایج در فهم ITM، ATM و OTM

اشتباه اول؛ یکی دانستن این مفاهیم برای اختیار خرید و اختیار فروش

منطق ITM و OTM در اختیار خرید و اختیار فروش یکسان نیست و باید این تفاوت را حتماً در نظر گرفت.

اشتباه دوم؛ فرض اینکه OTM یعنی قرارداد کاملاً بی‌ارزش است

قرارداد OTM ممکن است ارزش ذاتی نداشته باشد، اما هنوز ارزش زمانی داشته باشد.

اشتباه سوم؛ نادیده گرفتن نقش زمان تا سررسید

وضعیت قرارداد مهم است، اما بدون توجه به زمان باقی‌مانده تا سررسید تحلیل ناقص خواهد بود.

اشتباه چهارم؛ نگاه کردن فقط به قیمت قرارداد

فقط از روی عدد قیمت نمی‌توان فهمید قرارداد ITM، ATM یا OTM است. باید قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال را هم دید.

اشتباه پنجم؛ تصور ثابت بودن وضعیت قرارداد

این وضعیت‌ها با حرکت بازار تغییر می‌کنند و باید به‌صورت پویا بررسی شوند.

جمع‌بندی

ITM، ATM و OTM سه مفهوم پایه‌ای در بازار اختیار معامله هستند که وضعیت قرارداد را نسبت به قیمت فعلی دارایی پایه و قیمت اعمال نشان می‌دهند.

نکات اصلی این مقاله:

• ITM یعنی قرارداد در وضعیت فعلی ارزش ذاتی دارد
• ATM یعنی قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال تقریباً در یک سطح هستند
• OTM یعنی قرارداد در شرایط فعلی ارزش ذاتی ندارد
• منطق این سه وضعیت در اختیار خرید و اختیار فروش متفاوت است
• این وضعیت‌ها ثابت نیستند و با تغییر بازار می‌توانند عوض شوند
• برای تحلیل بهتر قرارداد باید این مفاهیم را در کنار ارزش زمانی، سررسید و قیمت قرارداد دید

سوالات متداول