ارزش ذاتی و ارزش زمانی در اختیار معامله چیست؟

اگر بخواهیم قیمت یک قرارداد اختیار معامله را درست بفهمیم، باید بدانیم این قیمت فقط یک عدد ساده نیست. وقتی شما قیمت یک آپشن را روی تابلو می‌بینید، در واقع با عددی روبه‌رو هستید که معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

• ارزش ذاتی
• ارزش زمانی

درک این دو مفهوم، یکی از پایه‌ای‌ترین مهارت‌ها در آموزش بازار آپشن است. چون تا زمانی که ندانید چه بخشی از قیمت قرارداد به وضعیت فعلی بازار مربوط است و چه بخشی به احتمال‌های آینده، نمی‌توانید رفتار واقعی قرارداد را درست تفسیر کنید.

خیلی از کاربران تازه‌کار فقط قیمت نهایی قرارداد را می‌بینند، اما سؤال مهم‌تر این است:

• چه مقدار از این قیمت همین الان معنا دارد؟
• چه مقدار از آن مربوط به امکان تغییر در آینده است؟

در این مقاله می‌خواهیم خیلی ساده و کاربردی توضیح دهیم که ارزش ذاتی و ارزش زمانی در اختیار معامله چیست، چه تفاوتی با هم دارند و چرا این دو مفهوم برای تحلیل قیمت آپشن حیاتی هستند.

بهتر است قبل از این مطلب، مقاله قیمت اختیار معامله چگونه تعیین می‌شود؟ را هم ببینید. این مقاله دید کلی خوبی از منطق قیمت‌گذاری قراردادهای آپشن به شما می‌دهد.

قیمت اختیار معامله از چه اجزایی تشکیل می‌شود؟

برای درک بهتر آپشن، باید اول این رابطه ساده را در ذهن داشته باشیم:

قیمت قرارداد اختیار معامله = ارزش ذاتی + ارزش زمانی

این یعنی وقتی شما پرمیوم یک قرارداد را می‌بینید، معمولاً آن عدد از دو بخش ساخته شده است:

• بخشی که به وضعیت فعلی قرارداد مربوط است(ارزش ذاتی)
• بخشی که به زمان باقی‌مانده و احتمال تغییر شرایط در آینده مربوط می‌شود(ارزش زمانی)

چرا این تفکیک مهم است؟

چون دو قرارداد ممکن است قیمت مشابهی داشته باشند، اما ترکیب داخلی آن‌ها متفاوت باشد.

یعنی ممکن است:

• یکی ارزش ذاتی بیشتری داشته باشد
• دیگری بیشتر بر پایه ارزش زمانی قیمت‌گذاری شده باشد

این موضوع چه کمکی به کاربر می‌کند؟

وقتی بدانید قیمت قرارداد از چه اجزایی ساخته شده، بهتر می‌فهمید:

• چرا بعضی قراردادها گران‌تر هستند
• چرا بعضی قراردادها با گذر زمان افت می‌کنند
• چرا نزدیک سررسید رفتار قیمت آپشن تغییر می‌کند

ارزش ذاتی در اختیار معامله چیست؟

ارزش ذاتی بخشی از قیمت قرارداد است که به وضعیت فعلی آن نسبت به بازار مربوط می‌شود.

یعنی اگر همین حالا فقط رابطه بین قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال را بررسی کنیم، قرارداد چه ارزشی دارد.

ارزش ذاتی به زبان ساده

ارزش ذاتی یعنی اگر قرارداد از نظر شرایط فعلی بازار در موقعیت مناسبی باشد، این بخش از قیمت به آن مربوط می‌شود.

به بیان ساده‌تر:

• ارزش ذاتی به امروز نگاه می‌کند
• نه به احتمال‌های آینده

آیا همه قراردادها ارزش ذاتی دارند؟

خیر.

همه قراردادهای اختیار معامله لزوماً در هر لحظه ارزش ذاتی ندارند. بعضی قراردادها ممکن است:

• ارزش ذاتی داشته باشند
• یا فعلاً ارزش ذاتی آن‌ها صفر باشد

ارزش ذاتی به چه چیزی وابسته است؟

ارزش ذاتی مستقیم به این دو عامل وابسته است:

• قیمت فعلی دارایی پایه
• قیمت اعمال قرارداد

هرچه نسبت این دو به نفع موقعیت قرارداد باشد، ارزش ذاتی می‌تواند بیشتر باشد.

ارزش زمانی در اختیار معامله چیست؟

ارزش زمانی بخشی از قیمت قرارداد است که به آینده مربوط می‌شود.

این بخش نشان می‌دهد بازار هنوز برای قرارداد فرصت تغییر قائل است.

ارزش زمانی به زبان ساده

حتی اگر یک قرارداد همین حالا موقعیت خیلی قوی نداشته باشد، باز هم ممکن است به‌دلیل زمانی که تا سررسید باقی مانده، بخشی از قیمت آن به امید تغییر شرایط در آینده مربوط باشد. این همان ارزش زمانی است.

ارزش زمانی به چه چیزی اشاره می‌کند؟

ارزش زمانی یعنی بازار می‌گوید:

• هنوز زمان باقی مانده
• هنوز امکان حرکت دارایی پایه وجود دارد
• هنوز نمی‌توان فقط با وضعیت فعلی درباره سرنوشت قرارداد قضاوت کرد

آیا ارزش زمانی همیشه وجود دارد؟

تا وقتی قرارداد به سررسید نرسیده، معمولاً ارزش زمانی می‌تواند در قیمت آن نقش داشته باشد.

اما این بخش با نزدیک شدن به سررسید معمولاً کمتر و کمتر می‌شود.

تفاوت ارزش ذاتی و ارزش زمانی چیست؟

حالا که هر دو را جداگانه شناختیم، تفاوت اصلی آن‌ها را می‌توان این‌طور توضیح داد:

• ارزش ذاتی به اکنون مربوط است
  ارزش ذاتی می‌گوید قرارداد در وضعیت فعلی بازار چه ارزشی دارد.

• ارزش زمانی به آینده مربوط است
  ارزش زمانی می‌گوید بازار برای فرصت باقی‌مانده تا سررسید چه ارزشی در نظر گرفته است.

یکی فعلی است و دیگری احتمالی

هر دو در قیمت قرارداد واقعی هستند، اما از نظر تحلیلی:

• ارزش ذاتی به شرایط فعلی تکیه دارد
• ارزش زمانی به احتمال تغییرات آینده تکیه دارد

رفتار این دو بخش با زمان یکسان نیست

ارزش ذاتی با تغییر قیمت دارایی پایه تغییر می‌کند، اما ارزش زمانی علاوه بر قیمت دارایی پایه، تحت‌تأثیر زمان باقی‌مانده و نوسان هم قرار دارد.

یک مثال ساده برای فهم ارزش ذاتی و ارزش زمانی

برای اینکه این مفاهیم بهتر جا بیفتد، یک مثال ساده مفهومی را در نظر بگیریم.

مثال برای درک ساختار قیمت

فرض کنید قیمت یک قرارداد آپشن روی تابلو 100 واحد است.

این 100 واحد می‌تواند مثلاً از این دو بخش تشکیل شده باشد:

• 60 واحد ارزش ذاتی
• 40 واحد ارزش زمانی

در این حالت یعنی:

• بخشی از قیمت قرارداد به موقعیت فعلی آن مربوط است
• بخشی دیگر به زمانی مربوط است که هنوز تا سررسید باقی مانده و امکان تغییر شرایط را فراهم می‌کند

مثال دیگر

ممکن است قرارداد دیگری هم قیمت 100 واحد داشته باشد، اما ترکیب آن متفاوت باشد:

• 20 واحد ارزش ذاتی
• 80 واحد ارزش زمانی

در ظاهر هر دو قرارداد یک قیمت دارند، اما از نظر ساختار قیمتی کاملاً متفاوت‌اند.

نتیجه مهم مثال

پس فقط دیدن قیمت نهایی قرارداد کافی نیست.

باید بفهمید این قیمت از چه اجزایی ساخته شده است.

چرا ارزش زمانی با نزدیک شدن به سررسید کاهش پیدا می‌کند؟

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که هر معامله‌گر آپشن باید بفهمد.

چون فرصت تغییر کمتر می‌شود

هرچه به تاریخ سررسید نزدیک‌تر می‌شویم، زمان کمتری برای حرکت دارایی پایه باقی می‌ماند.

پس بازار هم ارزش کمتری برای احتمال تغییر در آینده در نظر می‌گیرد.

چون عدم قطعیت آینده کمتر می‌شود

وقتی زمان زیادی باقی مانده، مسیرهای مختلفی برای حرکت قیمت ممکن است.

اما هرچه زمان کمتر شود، این دامنه احتمالات محدودتر می‌شود.

چون در سررسید، آینده تقریباً به اکنون تبدیل می‌شود

در نقطه سررسید، دیگر زمانی برای انتظار باقی نمانده است.

در آن لحظه، چیزی به‌نام ارزش زمانی عملاً از بین می‌رود و آنچه می‌ماند، فقط نتیجه نهایی وضعیت قرارداد است.

آیا ارزش ذاتی هم با زمان از بین می‌رود؟

نه، دقیقاً به همان معنایی که برای ارزش زمانی می‌گوییم.

ارزش ذاتی به زمان وابسته نیست، به موقعیت قرارداد وابسته است

ارزش ذاتی از رابطه بین قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال می‌آید.

پس اگر این رابطه تغییر کند، ارزش ذاتی هم تغییر می‌کند.

اما ارزش زمانی مستقیماً با گذر زمان فرسایش پیدا می‌کند

این تفاوت خیلی مهم است:

• ارزش ذاتی تابع موقعیت فعلی بازار است
• ارزش زمانی تابع فرصت باقی‌مانده تا آینده است

در سررسید، ارزش زمانی حذف می‌شود اما ارزش ذاتی تعیین‌کننده نهایی است

به همین دلیل، فهم این دو مفهوم برای تحلیل رفتار قرارداد تا سررسید بسیار مهم است.

ارزش ذاتی و ارزش زمانی چه ارتباطی با ITM، ATM و OTM دارند؟

این سه مفهوم کاملاً به هم مرتبط‌اند.

وضعیت قرارداد روی وجود یا نبود ارزش ذاتی اثر می‌گذارد

اینکه یک قرارداد در چه وضعیتی قرار دارد، تعیین می‌کند آیا ارزش ذاتی دارد یا نه.

ارزش زمانی می‌تواند حتی وقتی ارزش ذاتی صفر است وجود داشته باشد

یک قرارداد ممکن است فعلاً ارزش ذاتی نداشته باشد، اما چون هنوز زمان تا سررسید باقی مانده، همچنان ارزش زمانی داشته باشد.

برای فهم کامل این رابطه در مقاله بعدی وضعیت ITM، ATM و OTM در اختیار معامله چیست؟ دقیق‌تر توضیح می‌دهیم که موقعیت قرارداد چه اثری بر ساختار قیمتی آن دارد.

چرا فهم ارزش ذاتی و ارزش زمانی برای انتخاب قرارداد مهم است؟

این مفاهیم فقط آموزشی و تئوری نیستند؛ در انتخاب و تحلیل قرارداد هم کاربرد مستقیم دارند.

کمک می‌کنند قیمت قرارداد را بهتر تفسیر کنید

وقتی بدانید چه بخشی از قیمت قرارداد به وضعیت فعلی مربوط است و چه بخشی به زمان، تحلیل شما دقیق‌تر می‌شود.

کمک می‌کنند رفتار قرارداد نزدیک سررسید را بهتر بفهمید

خیلی از کاربران از تغییر شدید رفتار قراردادهای نزدیک سررسید تعجب می‌کنند.

در حالی که دلیل اصلی آن، تغییر در ارزش زمانی است.

کمک می‌کنند قراردادها را هوشمندانه‌تر مقایسه کنید

دو قرارداد با قیمت مشابه ممکن است ساختار متفاوتی داشته باشند.

فهم ارزش ذاتی و ارزش زمانی کمک می‌کند این تفاوت را ببینید.

ارزش ذاتی و ارزش زمانی را در ابزارهای تومن‌لند چطور بررسی کنیم؟

تئوری‌ها به ما کمک می‌کنند منطق بازار را بفهمیم، اما در عمل، محاسبه دستی ارزش ذاتی و ارزش زمانی برای صدها قرارداد، کاری دشوار و زمان‌بر است. پلتفرم تومن‌لند این محاسبات را به صورت خودکار و لحظه‌ای برای شما انجام می‌دهد تا بتوانید به جای درگیر شدن با اعداد، روی استراتژی خود تمرکز کنید.

مشاهده تفکیک ارزش‌ها در «زنجیره قراردادها»

در صفحه زنجیره قراردادهای تومن‌لند، نیازی نیست حدس بزنید چقدر از قیمت پرمیوم مربوط به «ارزش ذاتی» است. در ستون‌های این جدول، ارزش ذاتی هر قرارداد به صورت کاملاً تفکیک‌شده نمایش داده شده است. شما می‌توانید با یک نگاه، قراردادهای «در سود» (ITM) را از قراردادهای «در زیان» (OTM) تشخیص دهید و ببینید در هر لحظه، چه بخشی از قیمتِ بازار، ارزش واقعی (ذاتی) است و چه بخشی صرفاً قیمت‌گذاری بر اساس زمان است.

درک ارزش زمانی با ابزار نوسان‌پذیری ضمنی (IV)

همان‌طور که گفته شد، ارزش زمانی مستقیماً با «نوسان» در ارتباط است. هر چه بازار انتظار نوسان بیشتری داشته باشد، «ارزش زمانی» گران‌تر می‌شود. با استفاده از ابزار نوسان‌پذیری ضمنی (IV) تومن‌لند، می‌توانید «لبخند نوسان» را برای هر سررسید مشاهده کنید. اگر نمودار IV برای یک قرارداد خاص، در سطوح بالایی قرار دارد، به این معناست که بخش بزرگی از قیمت آن قرارداد را «ارزش زمانی» تشکیل داده و در واقع بازار برای آن قرارداد، حق‌بیمه بالاتری بابت ریسک در نظر گرفته است.

سنجش منطق قیمت‌گذاری با «قراردادهای تجمیعی در زیان»

در انتهای صفحه زنجیره قراردادها، نمودار «قراردادهای تجمیعی در زیان» قرار دارد. این ابزار به شما کمک می‌کند بفهمید آیا قیمت پرداختی شما برای «ارزش زمانی» با موقعیت سایر معامله‌گران در بازار همخوانی دارد یا خیر. وقتی متوجه شوید قرارداد شما در یک منطقه حساس (نقطه فشار بازار) قرار دارد، بهتر می‌توانید قضاوت کنید که آیا پرداخت این مقدار «ارزش زمانی» برای ورود به معامله، ریسک منطقی دارد یا خیر.

آماده‌اید تحلیل حرفه‌ای قیمت‌ها را شروع کنید؟ همین حالا به صفحه زنجیره قراردادهای تومن‌لند بروید. با مشاهده ستون ارزش ذاتی و تحلیل نمودارهای انتهای صفحه، ساختار قیمتی قراردادها را به دقت بسنجید و انتخابی هوشمندانه داشته باشید.

اشتباهات رایج در فهم ارزش ذاتی و ارزش زمانی

اشتباه اول؛ فکر کردن به اینکه کل قیمت قرارداد فقط ارزش ذاتی است

خیلی از مبتدی‌ها تصور می‌کنند اگر قیمت قرارداد عددی دارد، همه آن عدد به موقعیت فعلی آن مربوط است؛ در حالی که بخش مهمی از آن می‌تواند ارزش زمانی باشد.

اشتباه دوم؛ نادیده گرفتن نقش زمان

در آپشن، زمان فقط یک تاریخ نیست؛ بخشی از خود قیمت قرارداد به زمان وابسته است.

اشتباه سوم؛ مقایسه قراردادها فقط بر اساس قیمت نهایی

اگر فقط قیمت دو قرارداد را ببینید، بدون اینکه ساختار داخلی آن‌ها را در نظر بگیرید، ممکن است نتیجه‌گیری اشتباه داشته باشید.

اشتباه چهارم؛ فرض اینکه ارزش زمانی همیشه ثابت می‌ماند

ارزش زمانی با گذر زمان تغییر می‌کند و معمولاً با نزدیک شدن به سررسید کاهش می‌یابد.

اشتباه پنجم؛ جدا دیدن این مفاهیم از وضعیت ITM/ATM/OTM

در واقع این مفاهیم به هم وصل‌اند و برای فهم کامل قیمت قرارداد باید آن‌ها را کنار هم دید.

جمع‌بندی

برای فهم قیمت یک قرارداد اختیار معامله، باید بدانیم این قیمت معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل می‌شود:

• ارزش ذاتی
• ارزش زمانی

ارزش ذاتی به وضعیت فعلی قرارداد نسبت به بازار مربوط است و ارزش زمانی به امکان تغییر شرایط در آینده.

هرچه به سررسید نزدیک‌تر می‌شویم، معمولاً ارزش زمانی کاهش پیدا می‌کند، چون فرصت تغییر کمتر می‌شود.

نکات اصلی این مقاله:

• قیمت آپشن فقط یک عدد ساده نیست
• ساختار قیمت معمولاً از ارزش ذاتی به‌علاوه ارزش زمانی تشکیل می‌شود
• ارزش ذاتی به رابطه بین قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال وابسته است
• ارزش زمانی به زمان باقی‌مانده و انتظارات بازار از آینده وابسته است
• با نزدیک شدن به سررسید، ارزش زمانی معمولاً کاهش پیدا می‌کند

سوالات متداول