در مقاله قبلی یاد گرفتیم صورت سود و زیان نشان میدهد یک شرکت در یک دوره مشخص چقدر درآمد و سود ساخته است.
اما برای تحلیل بنیادی، فقط دانستن سود کافی نیست؛ باید ببینی شرکت چه چیزهایی دارد، چقدر بدهکار است و سرمایه صاحبان سهام چطور شکل گرفته.
اینجا است که ترازنامه وارد میشود.
ترازنامه تصویری از وضعیت مالی شرکت در یک نقطه زمانی مشخص است؛ مثلاً در پایان سال مالی یا پایان فصل.
اگر بخواهی بدانی شرکت از نظر:
- میزان دارایی
- سطح بدهی
- و وضعیت حقوق صاحبان سهام
در چه وضعیتی قرار دارد، باید ترازنامهاش را ببینی.
اگر هنوز با نحوه دسترسی به صورتهای مالی در کدال آشنا نیستی، پیشنهاد میشود قبل از این مقاله، مطلب سایت کدال چیست و چگونه گزارشهای شرکتها را بخوانیم؟ را بخوانی.
ترازنامه چیست؟
ترازنامه یا صورت وضعیت مالی گزارشی است که در یک تاریخ مشخص، وضعیت مالی شرکت را در قالب سه بخش اصلی نشان میدهد:
- داراییها
- بدهیها
- حقوق صاحبان سهام
این صورت مالی برخلاف صورت سود و زیان که «عملکرد در طول زمان» را نشان میداد، بیشتر یک عکس لحظهای از وضعیت مالی شرکت است.
در ترازنامه یک رابطه بسیار مهم همیشه برقرار است:
داراییها = بدهیها + حقوق صاحبان سهام
این معادله قلب ترازنامه است؛ یعنی هر آنچه شرکت دارد (دارایی)، از دو منبع تأمین شده:
- بدهی (پول دیگران)
- حقوق صاحبان سهام (سرمایه مالکان شرکت)
ترازنامه چه سوالی را جواب میدهد؟
با نگاه به ترازنامه، میتوانی به این سوالها جواب بدهی:
- شرکت چقدر دارایی نقد (مثل موجودی نقد یا حسابهای دریافتنی) دارد؟
- چه میزان دارایی بلندمدت (مثل ماشینآلات، تجهیزات، سرمایهگذاریها) دارد؟
- بدهیهای کوتاهمدت و بلندمدت آن چقدرند؟
- نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام چگونه است؟
- شرکت بیشتر با استفاده از بدهی رشد کرده یا از سرمایه صاحبان سهام؟
این سوالها پایه تحلیلهایی مثل ریسک مالی، توان بازپرداخت بدهی و پایداری ساختار سرمایه هستند.
اجزای اصلی ترازنامه چیست؟
برای اینکه بتوانی ترازنامه را بخوانی، باید با سه بخش اصلی آن آشنا شوی.
1) داراییها
داراییها چیزهایی هستند که شرکت مالکیت یا کنترل اقتصادی آنها را دارد و انتظار دارد در آینده برایش منافع اقتصادی ایجاد کنند.
داراییها معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
داراییهای جاری
داراییهایی که انتظار میرود در یک سال آینده به نقد تبدیل شوند یا مصرف شوند، مثل:
- موجودی نقد و بانک
- حسابها و اسناد دریافتنی
- موجودی کالا
- پیشپرداختها
این بخش برای تحلیل نقدینگی و توان پرداخت بدهیهای کوتاهمدت مهم است.
داراییهای غیرجاری (غیرجاری / بلندمدت)
داراییهایی که برای استفاده بلندمدت نگهداری میشوند، مثل:
- اموال، ماشینآلات و تجهیزات
- سرمایهگذاریهای بلندمدت
- داراییهای نامشهود (مثل نرمافزار، حق امتیاز، برند ثبتشده)
این داراییها بیشتر بیانگر زیرساخت تولید و سرمایهگذاری بلندمدت شرکت هستند.
2) بدهیها
بدهیها تعهدات شرکت به دیگران هستند؛ یعنی مبلغی که باید در آینده پرداخت شود.
در تحلیل بنیادی، سطح و ساختار بدهیها نقش مهمی در سنجش ریسک مالی دارد.
بدهیها نیز معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
بدهیهای جاری
تعهداتی که انتظار میرود در یک سال آینده تسویه شوند، مثل:
- حسابها و اسناد پرداختنی
- تسهیلات کوتاهمدت
- مالیات پرداختنی
- سایر بدهیهای جاری
اگر بدهی جاری نسبت به دارایی جاری خیلی بالا باشد، ممکن است شرکت از نظر نقدینگی تحت فشار باشد.
بدهیهای غیرجاری (بلندمدت)
تعهداتی که سررسید آنها بلندمدت است، مثل:
- وامها و تسهیلات بلندمدت
- اوراق بدهی بلندمدت
- ذخایر بلندمدت
این بخش به تو نشان میدهد شرکت در بلندمدت چقدر به منابع بیرونی وابسته است.
3) حقوق صاحبان سهام
حقوق صاحبان سهام نشاندهنده ادعای مالکان شرکت بر داراییها پس از کسر بدهیها است.
به زبان ساده، اگر همه داراییها را بفروشیم و بدهیها را پرداخت کنیم، آنچه باقی میماند متعلق به صاحبان سهام است.
در این بخش معمولاً مواردی مثل اینها را میبینیم:
- سرمایه ثبتشده
- اندوختهها
- سود یا زیان انباشته
- مازاد تجدید ارزیابی داراییها (در صورت وجود)
رشد منطقی سود انباشته و اندوختهها معمولاً نشانهای از تقویت وضعیت حقوق صاحبان سهام در بلندمدت است.
چگونه ترازنامه را بخوانیم؟
برای خواندن ترازنامه، بهتر است یک مسیر مشخص را دنبال کنی تا سردرگم نشوی.
قدم اول: نگاه کلی به معادله ترازنامه
اول ببین مجموع داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام چگونه کنار هم نشستهاند:
- سهم بدهیها از کل داراییها چقدر است؟
- سهم حقوق صاحبان سهام چقدر است؟
این نگاه کلان به تو حس اولیهای از ساختار سرمایه شرکت میدهد.
قدم دوم: بررسی داراییهای جاری و غیرجاری
ببین:
- داراییهای جاری نسبت به کل داراییها چه سهمی دارند؟
- آیا شرکت بیشتر «دارایی نقد و نزدیک به نقد» دارد، یا بیشتر در «داراییهای بلندمدت» سرمایهگذاری کرده است؟
این موضوع برای تحلیل نقدینگی و انعطافپذیری مالی شرکت مهم است.
قدم سوم: بررسی بدهیهای جاری و غیرجاری
در این مرحله:
- نسبت بدهیهای جاری به داراییهای جاری را بررسی کن
- سطح بدهیهای بلندمدت را ببین
اگر بدهی جاری خیلی بیشتر از دارایی جاری باشد، ممکن است شرکت در کوتاهمدت در معرض فشار نقدینگی قرار بگیرد.
قدم چهارم: نگاه به حقوق صاحبان سهام
در این بخش به مواردی مثل:
- سطح سرمایه ثبتشده
- سود یا زیان انباشته
- روند افزایش یا کاهش حقوق صاحبان سهام نسبت به دورههای قبل
توجه کن.
سود انباشته مثبت و رو به رشد، معمولاً نشانهای از تقویت داخلی شرکت و بهبود وضعیت بلندمدت آن است.
ترازنامه چه تفاوتی با صورت سود و زیان دارد؟
خیلی مهم است این دو گزارش را با هم اشتباه نگیری:
- صورت سود و زیان
عملکرد شرکت در یک دوره زمانی (مثلاً سهماهه، شش ماهه یا سالانه) را نشان میدهد؛ تمرکز بر درآمد، هزینه و سود.
- ترازنامه
وضعیت مالی شرکت در یک تاریخ مشخص را نشان میدهد؛ تمرکز بر دارایی، بدهی و حقوق صاحبان سهام.
به زبان ساده:
- صورت سود و زیان میگوید چطور بازی کردهای
- ترازنامه میگوید حالا با چه ترکیب مالی در زمین هستی
در تحلیل بنیادی، این دو باید همیشه کنار هم دیده شوند.
مثال ساده از تحلیل ترازنامه
فرض کن ترازنامه دو شرکت در یک صنعت را مقایسه میکنی:
- شرکت A:
- مجموع داراییها: ۵,۰۰۰ میلیارد تومان
- مجموع بدهیها: ۳,۵۰۰ میلیارد تومان
- حقوق صاحبان سهام: ۱,۵۰۰ میلیارد تومان
- شرکت B:
- مجموع داراییها: ۵,۰۰۰ میلیارد تومان
- مجموع بدهیها: ۲,۵۰۰ میلیارد تومان
- حقوق صاحبان سهام: ۲,۵۰۰ میلیارد تومان
در نگاه اول، هر دو دارایی یکسانی دارند، اما:
- شرکت A بدهی بیشتری دارد و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام آن بالاتر است.
- شرکت B با اتکا بیشتری به حقوق صاحبان سهام فعالیت میکند و ریسک مالی پایینتری دارد.
البته این فقط یک سیگنال اولیه است؛ باید سودآوری، جریان نقد، صنعت و سایر عوامل را هم کنار آن ببینی.
اما همین مثال نشان میدهد چرا ترازنامه برای برآورد ریسک و ساختار مالی ضروری است.
ترازنامه چه کمکی به تحلیل ریسک میکند؟
با ترازنامه میتوانی برخی ریسکهای کلیدی را بهتر بفهمی:
- ریسک نقدینگی:
آیا داراییهای جاری کافی برای پوشش بدهیهای جاری وجود دارد؟
- ریسک بدهی:
نسبت بدهیها به کل داراییها و حقوق صاحبان سهام چقدر است؟
- ریسک ساختار سرمایه:
شرکت بیشتر با اتکا به بدهی رشد کرده یا سرمایه صاحبان سهام؟
در کنار صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد، ترازنامه کمک میکند تصویر کاملتری از سلامت مالی شرکت داشته باشی.
اشتباههای رایج در خواندن ترازنامه
1) تمرکز فقط روی یک عدد
مثلاً بعضی تحلیلگران فقط به جمع داراییها نگاه میکنند و بدهیها را نادیده میگیرند.
این کار تصویر ناقصی از وضعیت شرکت میدهد.
2) ندیدن ترکیب داراییها
اینکه داراییها نقد، سرمایهگذاری یا تجهیزات باشند، در تحلیل ریسک و انعطافپذیری شرکت مهم است.
3) نادیده گرفتن روند حقوق صاحبان سهام
افزایش یا کاهش حقوق صاحبان سهام در طول زمان میتواند نشانهای از تقویت یا تضعیف ساختار مالی باشد.
4) مقایسه اشتباه بین صنایع مختلف
ساختار ترازنامه شرکتهای بانکی، تولیدی، خدماتی و هلدینگها با هم تفاوت جدی دارد؛ نمیتوان همه را با یک معیار واحد سنجید.
ارتباط ترازنامه با سایر صورتهای مالی
برای تحلیل بنیادی حرفهای، ترازنامه باید در کنار این گزارشها دیده شود:
بررسی سودآوری در طول زمان
بررسی وضعیت نقدینگی واقعی و جریان ورود و خروج پول
- گزارشهای کدال و یادداشتهای همراه صورتهای مالی
برای درک جزئیات بیشتر هر بخش از ترازنامه
در پلتفرم تومنلند، میتوانی بعد از مطالعه این گزارشها، نمادهای مورد نظر را در دیدهبان نماد اضافه کنی تا همزمان رفتار قیمتی سهم و وضعیت بنیادی آن را دنبال کنی.
جمعبندی
ترازنامه یکی از کلیدیترین ستونهای تحلیل بنیادی است.
این صورت مالی به تو نشان میدهد شرکت:
- چه داراییهایی دارد
- چقدر بدهکار است
- و حقوق صاحبان سهام آن چطور شکل گرفته
نکات مهمی که باید به خاطر بسپاری:
- ترازنامه وضعیت مالی در یک نقطه زمانی را نشان میدهد
- سه بخش اصلی آن داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام هستند
- معادله اصلی آن: داراییها = بدهیها + حقوق صاحبان سهام
- برای تحلیل ریسک نقدینگی و ریسک مالی، ترازنامه ابزار مهمی است
- این گزارش باید در کنار صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد دیده شود
برای تکمیل تصویرت از صورتهای مالی، بعد از این مقاله سراغ صورت جریان وجوه نقد چیست؟ برو تا بفهمی پول واقعی چطور در شرکت جابهجا میشود.
پس از بررسی ترازنامه و سایر صورتهای مالی، نمادهای مورد علاقهات را در دیدهبان نماد تومنلند اضافه کن و رفتار قیمتی آنها را در کنار تحلیل بنیادی رصد کن.
برای مشاهده وضعیت کلی بازار هم میتوانی از صفحه وضعیت بازار استفاده کنی.
برای ادامه مسیر آموزشی در خوشه «کدال و صورتهای مالی»، ترتیب زیر را دنبال کن:
- سایت کدال چیست و چگونه گزارشهای شرکتها را بخوانیم؟
- صورت سود و زیان چیست؟
- ترازنامه چیست؟ (همین مقاله)
- صورت جریان وجوه نقد چیست؟
- سپس نمادهای مدنظر را در دیدهبان نماد زیر نظر بگیر.
سوالات متداول
صورت مالیای است که در یک تاریخ مشخص، وضعیت داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام شرکت را نشان میدهد و رابطه اصلی آن داراییها = بدهیها + حقوق صاحبان سهام است.
با ترازنامه میتوانی ساختار مالی، سطح بدهی، میزان داراییهای نقد و غیرنقد و وضعیت حقوق صاحبان سهام را بررسی کنی و ریسک مالی و نقدینگی شرکت را بهتر بسنجی.
صورت سود و زیان عملکرد شرکت در یک دوره زمانی را نشان میدهد، اما ترازنامه وضعیت مالی شرکت در یک نقطه زمانی مشخص را نمایش میدهد.
داراییهای جاری در کوتاهمدت (معمولاً کمتر از یک سال) به نقد تبدیل میشوند یا مصرف میشوند؛ داراییهای غیرجاری برای استفاده بلندمدت نگهداری میشوند.
بهتر است سراغ مقاله صورت جریان وجوه نقد چیست؟ بروی تا تصویرت از وضعیت نقدینگی و جریان پول در شرکت کاملتر شود و سپس با ترکیب این سه صورت مالی، تحلیل بنیادیات را آغاز کنی.
