بسیاری از تازهواردها تصور میکنند ورود به بورس فقط یعنی خرید سهام شرکتها.
اما واقعیت این است که در بازار سرمایه ایران، گزینههای متنوعی برای سرمایهگذاری وجود دارد و شما میتوانید بسته به میزان ریسکپذیری، افق سرمایهگذاری، دانش تحلیلی و هدف مالی خود، بین انواع مختلف اوراق بهادار انتخاب کنید.
به همین دلیل، اگر میخواهید مسیر ورود به بازار سرمایه را اصولی طی کنید، باید بدانید اوراق بهادار چیست و چه انواعی در بورس ایران وجود دارد.
اگر هنوز در ابتدای مسیر هستید، بهتر است ابتدا این دو مقاله را بخوانید:
- بورس چیست و چگونه در آن سرمایهگذاری کنیم؟ راهنمای کامل ورود به بازار سرمایه
- کد بورسی چیست و چگونه در سجام ثبتنام کنیم؟ آموزش گامبهگام شروع معامله
در این مقاله، قدمبهقدم با مهمترین انواع اوراق بهادار در بورس ایران آشنا میشویم؛ از سهام و صندوقهای سرمایهگذاری گرفته تا اوراق درآمد ثابت، گواهی سپرده کالایی و اختیار معامله.
اوراق بهادار چیست؟
اوراق بهادار داراییهای مالی قابل معاملهای هستند که نشاندهنده نوعی مالکیت، طلب، حق یا قرارداد مالی هستند.
وقتی شما یک ورقه بهادار میخرید، در واقع وارد یک رابطه مالی مشخص میشوید.
مثلاً:
- با خرید سهام، در مالکیت یک شرکت شریک میشوید
- با خرید برخی اوراق درآمد ثابت، در جایگاه طلبکار قرار میگیرید
- با خرید واحد صندوق سرمایهگذاری، بهصورت غیرمستقیم در مجموعهای از داراییها سرمایهگذاری میکنید
- با خرید اختیار معامله، یک حق قراردادی مشخص به دست میآورید
پس همه چیز در بورس، «سهم» نیست.
شناخت دقیق انواع اوراق بهادار کمک میکند انتخاب بهتری داشته باشید و فقط براساس شنیدهها معامله نکنید.
چرا شناخت انواع اوراق بهادار مهم است؟
الف) پیامدهای نداشتن شناخت کافی از «گزینههای سرمایهگذاری»:
- انتخاب گزینههای نامتناسب با سطح ریسکپذیری شخصی.
- تصور اشتباه مبنی بر اینکه همه بازارها رفتار یکسانی دارند.
- ورود به معاملات بدون درک صحیح از سازوکار و ماهیت داراییها.
ب) با کسب دانش، شما میتوانید:
- بازده مورد انتظار واقعبینانهتری داشته باشید.
- درک عمیقتری از تفاوت رفتار بازارها و تنوع داراییها پیدا کنید.
1) سهام؛ شناختهشدهترین نوع اوراق بهادار
سهام معروفترین نوع اوراق بهادار در بورس است.
وقتی شما سهام یک شرکت را میخرید، در واقع بخشی از مالکیت آن شرکت را به دست میآورید.
سهام چه ویژگیهایی دارد؟
مهمترین ویژگیهای سهام عبارتاند از:
- امکان کسب سود از رشد قیمت سهم
- امکان دریافت سود نقدی در برخی شرکتها
- نوسانپذیری نسبتاً بالا با دامنه مشخص در هر روز
- تأثیرپذیری از وضعیت شرکت، صنعت، اقتصاد و روانشناسی بازار
سهام برای چه کسانی مناسبتر است؟
سرمایهگذاری در سهام معمولاً برای افرادی مناسبتر است که:
- ریسکپذیری متوسط تا بالا دارند
- میخواهند بازدهی بالاتر از گزینههای کمریسکتر را دنبال کنند
- حاضرند آموزش ببینند و بازار را پیگیری کنند
- افق سرمایهگذاری میانمدت یا بلندمدت دارند
- قدرت تحلیل و نوسان گیری از روی چارت دارند
ریسک مهم سهام چیست؟
در بازار سهام، قیمتها ممکن است بهشدت نوسان کنند.
بنابراین اگر بدون تحلیل، فقط براساس شایعه یا هیجان خرید کنید، احتمال تصمیم اشتباه بالا میرود.
برای رصد بهتر بازار سهام، میتوانید از ابزارهای زیر استفاده کنید:
۲) صندوقهای سرمایهگذاری؛ مسیر غیرمستقیم برای ورود به بازار
اگر نمیخواهید خودتان مستقیماً سهام یا سایر گزینههای سرمایهگذاری را انتخاب کنید، صندوقهای سرمایهگذاری یکی از مهمترین گزینهها هستند.
در این روش، سرمایه شما توسط مدیران حرفهای و براساس چارچوب مشخص مدیریت میشود.
به همین دلیل، صندوقهای سرمایهگذاری برای بسیاری از افراد مبتدی نقطه شروع منطقیتری نسبت به خرید مستقیم سهام به شمار میروند؛ زیرا منابع خود را در داراییهای مختلف سرمایهگذاری و ریسک را متنوعسازی میکنند.
صندوق سرمایهگذاری چیست؟
صندوق سرمایهگذاری مجموعهای از وجوه سرمایهگذاران است که در داراییهای مختلف مثل سهام، اوراق درآمد ثابت، سپردهها یا ترکیبی از آنها سرمایهگذاری میشود.
انواع رایج صندوقها
رایجترین انواع صندوقها عبارتاند از:
- صندوق سهامی
مناسب افراد با ریسکپذیری بالاتر
- صندوق درآمد ثابت
مناسب افراد محتاطتر که به دنبال نوسان کمتر هستند
- صندوق مختلط
ترکیبی از سهام و اوراق کمریسکتر
- صندوق قابل معامله در بورس (ETF)
صندوقهایی که خرید و فروش آنها مشابه سهام در بازار انجام میشود
مزیت اصلی صندوقها چیست؟
مهمترین مزیتهای صندوق سرمایهگذاری:
- مدیریت حرفهایتر
- مناسب برای افراد کمتجربهتر
- کاهش نیاز به تحلیل مستقیم تکسهمها
- امکان تنوعبخشی بهتر
- سادهتر شدن ورود به بازار
اگر هنوز نمیدانید بین سهام و صندوق کدام مسیر برایتان بهتر است، حتماً این مقاله را بخوانید:
برای شروع بورس، سهام بخریم یا صندوق؟ راهنمای انتخاب برای افراد مبتدی
۳) اوراق درآمد ثابت؛ گزینهای کمریسکتر برای سرمایهگذاری
همه سرمایهگذاران به دنبال نوسان بالا نیستند.
بعضی افراد ترجیح میدهند بازدهی قابلپیشبینیتر و ریسک کمتری داشته باشند. در اینجا اوراق درآمد ثابت اهمیت پیدا میکنند.
اوراق درآمد ثابت چیست؟
اوراق درآمد ثابت نوعی گزینه سرمایهگذاری هستند که برخلاف سهام، سود منظم و مشخصی پرداخت میکنند و برای سرمایهگذاران محافظهکار انتخابی ایدهآل به شمار میروند.
این اوراق میتوانند برای افرادی مناسب باشند که:
- حفظ سرمایه برایشان اولویت بالاتری دارد
- تحمل نوسان شدید بازار سهام را ندارند
- به دنبال بخشی کمریسکتر در سبد سرمایهگذاری خود هستند
آیا اوراق درآمد ثابت بدون ریسک هستند؟
خیر.
عبارت درآمد ثابت به معنی ریسک صفر نیست.
بلکه بهطور معمول، نسبت به سهام نوسان و عدمقطعیت کمتری دارند. بنابراین همچنان باید سازوکار، ناشر، شرایط پرداخت و ویژگیهای آنها را بررسی کرد.
۴) گواهی سپرده کالایی؛ پیوند بازار سرمایه و داراییهای واقعی
گواهی سپرده کالایی یکی از محصولات نوآورانه در بازار سرمایه ایران است که با استانداردسازی کالاها، امکان دادوستد آنها را تسهیل کرده و فرآیند معامله را شفافتر میکند، سندی که نشان میدهد مقدار مشخصی از یک کالا با استاندارد تعیینشده، در انبار یا محل مورد تایید نگهداری میشود و مالک آن گواهی، نسبت به آن دارایی حق دارد.
به زبان ساده، شما بهجای جابهجایی مستقیم خود کالا، گواهی مرتبط با آن کالا را معامله میکنید.
مزایای گواهی سپرده کالایی
- سادهتر شدن خرید و فروش برخی داراییهای کالایی
- شفافیت بیشتر در معامله
- کاهش مشکلات مربوط به نگهداری و جابهجایی فیزیکی
- استانداردسازی دارایی قابل معامله
این اوراق بهادار برای چه کسانی جذاب است؟
این نوع ابزار میتواند برای افرادی جذاب باشد که:
- به بازارهای کالایی علاقه دارند
- میخواهند بدون درگیری مستقیم با حملونقل و تحویل فیزیکی، در برخی داراییها سرمایهگذاری کنند
- به دنبال تنوع بیشتر در سبد سرمایهگذاری خود هستند
اختیارمعامله؛ راهکاری حرفهای برای معامله و پوشش ریسک
اختیار معامله (آپشن)، از جمله ابزارهای مشتقه و پیشرفته در بازار سرمایه است. این قراردادها بهدلیل ساختار پیچیدهتر در مقایسه با سهام و صندوقهای سرمایهگذاری، گزینهای تخصصی محسوب شده و عمدتاً برای معاملهگران حرفهای و باتجربه مناسب هستند.
اختیار معامله چیست؟
اختیار معامله قراردادی است که به دارنده آن حق میدهد، نه الزام، که دارایی مشخصی را در قیمت و زمان معین، بخرد یا بفروشد.
دو نوع اصلی اختیار معامله:
- اختیار خرید
- اختیار فروش
چرا اختیار معامله مهم است؟
اختیار معامله فقط برای سفتهبازی نیست.
این ابزار میتواند برای اهداف مختلفی استفاده شود:
- پوشش ریسک
- طراحی استراتژی معاملاتی
- استفاده از سناریوهای مختلف بازار
- ترکیب با دارایی پایه برای مدیریت بهتر موقعیت
آیا اختیار معامله برای مبتدیها مناسب است؟
اگر کاملاً تازهوارد هستید، بهتر است مستقیم از آپشن شروع نکنید.
ابتدا باید با مفاهیم پایه بازار، سهام، صندوقها، ریسک، بازده و سازوکار معاملات آشنا شوید. بعد از آن میتوانید بهسراغ یادگیری اختیار معامله بروید.
برای رصد و تحلیل بازار آپشن، ابزارهای تخصصی تومنلند بسیار کاربردیاند:
- دیدهبان آپشن تومنلند
- زنجیره قراردادها
- نوسانپذیری ضمنی
- موقعیتهای باز
- ساخت استراتژی
- دیدهبان استراتژی
اگر میخواهید از پایه با این حوزه آشنا شوید، در دسته آموزش اختیار معامله تومنلند، مقالههای تخصصیتری خواهید داشت.
تفاوت اصلی این اوراق بهادار با یکدیگر چیست؟
برای انتخاب بهتر، مهم است بدانید که این گزینههای سرمایهگذاری فقط در اسم با هم فرق ندارند؛ بلکه از نظر سطح ریسک، نوع بازده، پیچیدگی، نیاز به دانش تحلیلی و هدف استفاده تفاوتهای جدی دارند.
مقایسه ساده انواع اوراق بهادار
سهام
- مالکیت در شرکت
- ریسک بالاتر
- بازده بالقوه بالاتر
- نیازمند تحلیل و پیگیری بیشتر
صندوق سرمایهگذاری
- سرمایهگذاری غیرمستقیم
- مناسبتر برای مبتدیها
- تنوع بهتر
- نیاز کمتر به تصمیمگیری مستقیم
اوراق درآمد ثابت
- کمریسکتر از سهام
- بازده معمولاً باثباتتر
- مناسب افراد محافظهکارتر
گواهی سپرده کالایی
- مبتنی بر دارایی یا کالای مشخص
- مناسب برای تنوعبخشی
- ساختار متفاوت از سهام
اختیار معامله
- ابزار قراردادی و حرفهایتر
- مناسب برای پوشش ریسک یا استراتژیهای پیچیدهتر
- نیازمند آموزش تخصصی
کدام نوع ورقه بهادار برای افراد مبتدی مناسبتر است؟
پاسخ این سوال به شرایط شما بستگی دارد، اما بهطور کلی:
اگر کاملاً مبتدی هستید
این گزینهها معمولاً منطقیترند:
- صندوقهای سرمایهگذاری
- برخی اوراق کمریسکتر
- سپس بهمرور سهام
اگر زمان و علاقه به یادگیری دارید
ممکن است بتوانید بهمرور وارد:
- سهام
- تحلیل بنیادی
- تابلوخوانی و رصد بازار
شوید.
اگر به گزینههای سرمایهگذاری حرفهایها علاقه دارید
بعد از یادگیری مبانی، میتوانید در مراحل بعدی به سراغ:
- گواهی سپرده کالایی
- اختیار معامله
- استراتژیهای پیچیدهتر
بروید.
نکته مهم این است که انتخاب گزینه سرمایهگذاری باید با سطح دانش و ریسکپذیری شما هماهنگ باشد، نه صرفاً با هیجان بازار.
چطور قبل از انتخاب ابزار، بازار را بهتر رصد کنیم؟
قبل از اینکه تصمیم بگیرید سهام بخرید، صندوق انتخاب کنید یا وارد گزینههای پیشرفتهتر شوید، بهتر است وضعیت کلی بازار و رفتار نمادها را بررسی کنید.
برای این کار، این ابزارها در تومنلند کاربردیاند:
- صفحه وضعیت بازار: درک نمای کلی بازار
- دیدهبان نماد: برای رصد دقیقتر سهام و نمادها
- دیدهبانهای من: ساخت لیستهای شخصیسازیشده
این ابزارها به شما کمک میکنند بهجای تصمیمگیری صرفاً احساسی، بازار را دادهمحورتر ببینید.
اشتباهات رایج در انتخاب اوراق بهادار
بسیاری از سرمایهگذاران تازهکار این اشتباهها را مرتکب میشوند:
اشتباه اول: فکر کردن به اینکه فقط سهام وجود دارد
بازار سرمایه فقط بازار سهام نیست.
گاهی صندوق یا اوراق کمریسکتر برای شما مناسبترند.
اشتباه دوم: انتخاب اوراق صرفاً براساس سودهای شنیدهشده
اگر فقط بهخاطر شنیدن سود بالا وارد یک ابزار شوید، ممکن است ریسک آن را درک نکرده باشید.
اشتباه سوم: ورود به گزینههای سرمایهگذاری پیچیده بدون آموزش
ورود مستقیم به اختیار معامله یا ابزارهای پیچیدهتر، بدون یادگیری مبانی، میتواند بسیار پرریسک باشد.
اشتباه چهارم: نادیده گرفتن تناسب اوراق با هدف مالی
اوارقی که برای نوسانگیری مناسب است، لزوماً برای سرمایهگذاری محافظهکارانه مناسب نیست.
جمعبندی
اگر بخواهیم خیلی ساده جمعبندی کنیم، انواع اوراق بهادار در بورس ایران فقط به سهام محدود نمیشوند.
مالیتان هم بیشتر میشود.
شما در بازار سرمایه با گزینههای متنوعی روبهرو هستید که هرکدام منطق، ریسک، بازده و کاربرد خاص خود را دارند. مهمترین محصولات مالی که در این مقاله بررسی کردیم عبارتاند از:
- سهام
- صندوقهای سرمایهگذاری
- اوراق درآمد ثابت
- گواهی سپرده کالایی
- اختیار معامله
برای یک سرمایهگذار تازهوارد، مهمترین نکته این است که پیش از ورود به هر معامله، ماهیت و سازوکار هر گزینه را بهخوبی بشناسد. هرچه شناخت شما از این داراییها و تفاوتهایشان بیشتر باشد، احتمال تصمیمگیری منطقی و متناسب با هدف مالیتان نیز افزایش مییابد
اگر میخواهید بعد از شناخت انواع اوراق بهادار، انتخاب دقیقتری داشته باشید، این مسیر را ادامه دهید:
- مقاله برای شروع بورس، سهام بخریم یا صندوق؟ را بخوانید تا برای اولین انتخاب سرمایهگذاری آمادهتر شوید.
- وارد صفحه وضعیت بازار تومنلند شوید و نمای کلی بازار را بررسی کنید.
- سپس با استفاده از دیدهبان نماد و دیدهبانهای من فهرست داراییهای موردنظر خود را حرفهایتر رصد کنید.
سوالات متداول
اوراق بهادار گزینههای مالی قابل معاملهای هستند که نشاندهنده نوعی مالکیت، حق، طلب یا قرارداد مالیاند؛ مثل سهام، صندوق، اوراق درآمد ثابت یا اختیار معامله.
خیر.
هر نوع از اوراق سطح ریسک متفاوتی دارد. مثلاً معمولاً سهام و اختیار معامله ریسک بیشتری نسبت به برخی اوراق درآمد ثابت یا بعضی صندوقها دارند.
برای بسیاری از مبتدیها، صندوقهای سرمایهگذاری میتوانند شروع سادهتر و کمتنشتری باشند. اما انتخاب نهایی به هدف مالی، ریسکپذیری و میزان علاقه به یادگیری بستگی دارد.
معمولاً نه.
اگر تازهوارد هستید، بهتر است ابتدا مفاهیم پایه بازار سرمایه، سهام، صندوقها و مدیریت ریسک را یاد بگیرید و بعد به سراغ آپشن بروید.
پیشنهاد میشود در ادامه این مطالب را بخوانید:
برای شروع بورس، سهام بخریم یا صندوق؟
تفاوت بورس، فرابورس، بورس کالا، بورس انرژی و بازار مشتقه چیست؟
سایت کدال چیست و چگونه گزارشهای شرکتها را بخوانیم؟
